İnfertilite nedir?
İnfertilite nedir?
“İnfertilite, çiftlerin en az bir yıl boyunca korunmasız cinsel ilişkiye rağmen gebelik elde edememesi durumudur.
Doğal Yolla da Baba Olunabilir!
Bir yılı aşkın süredir düzenli cinsel ilişkiye rağmen gebelik oluşmuyorsa, hem erkek hem kadın değerlendirilmelidir.
Erkekte doğuştan testis hastalıkları, geçirilmiş enfeksiyonlar, travmalar veya ameliyat öyküsü varsa, inceleme daha erken yapılmalıdır.
🔹 Erkek Kısırlığının (İnfertilite) Başlıca Nedenleri
-
Testis iltihapları (örneğin kabakulak sonrası)
-
İnmemiş testis
-
Varikosel
-
Hormon dengesizlikleri (FSH, testosteron düşüklüğü)
-
Sperm kanalı tıkanıklıkları
-
Aşırı alkol, sigara, bazı ilaçlar
-
Radyoterapi, kemoterapi, toksinler, yüksek ısı
-
Enfeksiyonlar ve lökospermi
Tüm bu durumlar spermin sayı, hareket ve şekil özelliklerini bozabilir.
🔹 Tanı ve Değerlendirme
İlk adım sperm tahlilidir.
Gerekli görülen durumlarda ultrason, hormon testleri (FSH, testosteron), genetik testler ve mikrobiyolojik incelemeler yapılabilir.
Doğal yolla çocuk sahibi olma şansı en yüksek olan durumlar:
🔹 Tedavi ve Yaklaşım
Tedavi öncelikle doğal yollarla gebelik şansını artırmayı hedefler.
Bu dönemde:
Unutulmamalıdır ki, her ay çiftlerin yaklaşık %3’ü doğal yolla çocuk sahibi olabilir.
Gerektiğinde aşılama (IUI) veya tüp bebek (ICSI) uygulanabilir, ancak sperm sağlığı düzeltilmeden bu yöntemlerin başarısı düşer.
🔹 Sperm DNA Hasarı Nedir?
Spermin genetik yapısındaki bozulmalar, embriyo gelişimini engelleyebilir veya düşük riskini artırabilir.
Bu duruma “sperm DNA hasarı” denir ve klasik sperm testlerinde görülmez.
Sperm DNA hasarı artarsa:
Hasar oranı (DFI) %30’un üzerindeyse gebelik şansı ciddi oranda azalır.
🔹 Sperm DNA Hasarını Artıran Faktörler
-
Sigara ve alkol
-
Yüksek testis ısısı
-
Enfeksiyon ve iltihap
-
Varikosel
-
Stres
-
Çevresel toksinler
-
İleri yaş
🔹 Doğal Yolla Gebelik İçin Öneriler
-
Yumurtlama döneminde ilişki (genellikle adetin 12.–16. günleri arası)
-
Sigarayı bırakın, alkolü azaltın
-
Çinko ve L-karnitin desteği alınabilir (doktor önerisiyle)
-
Kafein ve aşırı şekerden kaçının
-
Sıcak banyo, sauna, dar pantolon gibi ısı artırıcı durumlardan uzak durun
-
Varikosel varsa tedavi edin
-
Enfeksiyon varsa antibiyotik tedavisi alın
-
Stresten uzak durun, yeterli uyuyun
-
Kayganlaştırıcı veya tükürük kullanmayın — sperme zarar verebilir
-
Ağır egzersizden kaçının, dengeli spor yapın
-
Antioksidanlar (C, E vitamini, koenzim Q10) kullanılabilir
🔹 Bitkisel ve Destek Ürünleri
-
Çinko: Sperm sayısını ve testosteronu artırabilir
-
L-Karnitin: Sperm hareketini destekler
-
Arı poleni: Bazı kişilerde faydalı olabilir (alerjiye dikkat)
-
Bazı bitkilerden kaçının: Sarı kantaron, ekinezya, ginkgo gibi ürünler spermi olumsuz etkileyebilir.
Doğal yolla baba olma şansı, doğru değerlendirme ve yaşam tarzı düzenlemeleriyle oldukça yüksektir.
Sperm sağlığını desteklemek, hem doğal gebelik hem de tüp bebek tedavilerinin başarısını artırır.
🩵 Unutmayın:
Spermin sağlığı; beslenme, stres yönetimi, çevresel faktörlerden korunma ve doğru tıbbi destekle büyük ölçüde iyileştirilebilir.
🧬 ICSI (Mikroenjeksiyon) ve Sperm Kalitesi
ICSI (mikroenjeksiyon), tek bir sperm hücresinin yumurtanın içine enjekte edilmesiyle döllenmenin sağlandığı tüp bebek yöntemidir. İlk kez 1992 yılında Brüksel Vrije Üniversitesi’nde uygulanmıştır. Bu yöntemle çiftlerin yaklaşık yarısı çocuk sahibi olabilir. Ancak bazı durumlarda başarısızlık görülebilir ve bu olgularda sperme ait faktörler önemli rol oynar.
🔹 Sperm DNA’sı ve Döllenme
Sperm, genetik materyali (DNA) yumurtaya taşıyarak döllenmeyi sağlar. Sağlıklı bir gebelik için bu genetik yapının sağlam olması gerekir.
Sperm hücreleri testisten çıktıktan sonra çeşitli dış etkenlere maruz kalır. Sigara, toksik maddeler, elektromanyetik dalgalar, varikosel ve enfeksiyonlar sperm DNA’sına zarar verebilir. Bu durum “oksidatif stres” olarak adlandırılır ve DNA kırıklarına yol açarak embriyo gelişimini olumsuz etkileyebilir.
🔹 Tüp Bebekte Sperm Seçimi
Klasik sperm analizinde sayı, hareket ve şekil değerlendirilir. Ancak spermin DNA bütünlüğü bu testlerle anlaşılamaz.
Yani görünüşte normal olan spermlerin bile DNA’sı bozuk olabilir. DNA hasarı arttıkça embriyo kalitesi düşer, döllenme oranı azalır ve düşük riski artar.
Çalışmalar, DNA’sı sağlam spermlerin gebelik şansını 3 kat artırdığını, DNA hasarı %30’un üzerine çıktığında ise şansın yarı yarıya azaldığını göstermektedir.
🔹 DNA Hasarını Artıran Nedenler
-
Sigara ve toksik maddeler
-
Elektromanyetik dalgalar
-
Varikosel
-
Enfeksiyonlar
-
Uzun süreli cinsel perhiz
-
Lökospermi (menide lökosit artışı)
🔹 DNA Hasarını Azaltma ve Tedavi
-
Sigara bırakılmalı, toksinlerden uzak durulmalı
-
Varikosel varsa cerrahi olarak düzeltilmeli
-
Hormon tedavisi (FSH, HMG) DNA hasarını azaltabilir
-
Antioksidanlar destek tedavide faydalıdır
-
Gerekli durumlarda testisten alınan spermler (TESE/TESA) kullanılabilir; bunlarda DNA hasarı daha azdır
Araştırmalar, testisten alınan spermlerin kullanıldığı tüp bebeklerde gebelik oranlarının %40’tan %60’a kadar yükseldiğini göstermektedir.
🔹 Lökospermi (Menide Fazla Lökosit)
Semende 1 milyon/mL’den fazla lökosit bulunması anormaldir.
Lökositler oksidatif stres oluşturarak spermlere zarar verir, hareketi ve şekli bozar.
Sigara, varikosel, enfeksiyon veya uzun perhiz lökospermiye yol açabilir.
Tüp bebek öncesinde bu durumun tedavi edilmesi başarı oranını artırır.
🔹 Enfeksiyonlar ve Sperm Kalitesi
Erkek üreme sisteminde görülen bazı enfeksiyonlar da sperm kalitesini bozar:
🦠 Ureaplasma urealyticum
-
Genç erkeklerde sık görülür, genellikle belirti vermez.
-
Sperm hareketini ve döllenme kapasitesini azaltır.
-
Antibiyotik tedavisi sonrası gebelik oranı %60’a çıkabilir.
🦠 Chlamydia trachomatis
-
Erkeklerin %10–25’inde bulunabilir.
-
Spermin içine girerek genetik yapıya zarar verir.
-
Tedavi edilmezse hem erkeği hem kadını enfekte ederek kısırlığa yol açabilir.
🧫 E. coli ve Diğer Bakteriler
-
Spermin hareketini ve canlılığını azaltır, aglütinasyona neden olur.
-
Antibiyotik tedavisi sonrası sperm parametreleri düzelebilir.
🧬 Viral Enfeksiyonlar
-
HIV, Hepatit B/C, HPV, HSV, CMV gibi virüsler sperm DNA’sına bağlanabilir.
-
Bu virüsler hem sperm kalitesini düşürür hem de embriyo gelişimini olumsuz etkileyebilir.
-
Bu nedenle tüp bebek öncesinde sperm yıkama ve virüs taraması önerilir.
🔹 Sonuç
Tüp bebekte başarı yalnızca yumurta kalitesine değil, spermin DNA bütünlüğüne ve enfeksiyondan arınmış olmasına da bağlıdır.
Başarılı bir tüp bebek için:
-
Sperm DNA’sı değerlendirilmelidir,
-
Enfeksiyonlar tedavi edilmelidir,
-
Gerekirse testisten alınan spermler kullanılmalıdır,
-
Sağlıklı yaşam alışkanlıkları sürdürülmelidir.
🩵 Amaç, sağlıklı spermle sağlıklı embriyoya ulaşmak ve gebelik şansını artırmaktır.
Azoospermi Nedir?
Sperm analizinde “Azoospermi” yazması, menide olgun sperm hücresinin bulunmadığı anlamına gelir. Ancak bu durum kesin olarak çocuk sahibi olunamayacağı anlamına gelmez.
Nedenleri
Azoospermi iki ana nedenden kaynaklanabilir:
-
Kanal tıkanıklığı
-
Testislerde sperm üretim bozukluğu (Nonobstrüktif Azoospermi)
Kanal tıkanıklığı veya hormon eksikliği varsa, bunlar tedavi edilerek menide sperm çıkışı sağlanabilir ve doğal yolla gebelik mümkündür. Bunun için FSH, LH ve testosteron hormonlarının ölçülmesi yeterlidir.
Tedavi ve Umut
Nonobstrüktif azoospermide de umut vardır. Kısa süreli ilaç tedavisi sonrasında menide az sayıda sperm çıkabilir. Bunlar toplanarak tüp bebek (ICSI) yönteminde kullanılabilir.
Eğer menide sperm bulunmazsa, mikroTESE ameliyatı ile testislerde olgun sperm aranır. Bu yöntemle hastaların yaklaşık %30’unda canlı sperm bulunabilir.
Testislerde olgun sperm saptanamazsa, doku içinde sağlıklı kök hücrelerin varlığı araştırılır. Kök hücreler mevcutsa, 6 aylık tedavi sonrası yeniden sperm üretimi başlayabilir. Bu hastalarda ikinci TESE ameliyatı ile %20–45 oranında sperm elde edilebilir.
Bazı durumlarda, kuyruksuz veya yuvarlak spermler de döllenme potansiyeli taşıyabilir. Bu hücreler laboratuvarda özel boyamalarla belirlenip saklanabilir.
Takip ve Yaşam Tarzı
Tedavi sürecinde varikosel araştırılmalı, hormon dengesi sağlanmalı ve testosteron/östrojen oranı düzenlenmelidir. Her üç ayda bir yapılan sperm testlerinde yeni gelişimler izlenmeli, spermler görülürse dondurularak saklanmalıdır.
Ayrıca, sağlıklı yaşam tarzı, dengeli beslenme, sigaradan uzak durmak ve antioksidan takviyeler de tedaviyi destekler.
Sonuç
Azoospermi kesin bir umutsuzluk değildir.
Tıptaki gelişmeler sayesinde birçok erkek tedaviyle baba olabilmektedir. Düzenli kontrollerinizi sürdürün, umudunuzu kaybetmeyin.
Unutmayın:
Hayat paylaşılınca güzeldir…
İlk TESE’de Sperm Bulunamadığında Ne Yapılır?
TESE işlemi yapılan erkeklerin yaklaşık %40–50’sinde ilk denemede sperm bulunamayabilir. Bu durum tüp bebek tedavisine geçilemeyeceği anlamına gelse de, ikinci bir TESE’de sperm bulunma ihtimali devam eder.
Bu süreçte uygulanabilecek dört temel hormon protokolü vardır:
-
HCG tedavisi: Testosteronun artırılması
-
FSH tedavisi: Sperm üretiminin uyarılması
-
Testosteron / Östrojen oranının düzenlenmesi
-
Yüksek FSH’nın düşürülmesi
Amaç; ilk TESE’de olgun sperm çıkmamış olsa bile, ikinci TESE’de tüp bebek için uygun sperm hücresi bulmaktır.
İkinci TESE İçin Şans Nasıl Belirlenir?
1. İlk TESE’de alınan biyopsi
Eğer ilk operasyon sırasında biyopsi alınmışsa, bu doku tekrar incelenmelidir.
2. Menide spermatid araştırılması
Biyopsi yoksa, hormon tedavisi sırasında menide olgunlaşmamış sperm hücrelerinin çıkması önemlidir.
Bu hücrelerin varlığı şu anlama gelir:
Bu hücreler iki yöntemle araştırılır:
Araştırmalar, menide spermatid görülen hastalarda ikinci TESE’de %70’e varan oranlarda olgun sperm bulunabildiğini göstermiştir.
Haploid Hücre ve Yeni Markırlar
Menide haploid hücrelerin bulunması, sperm üretiminin devam ettiğini gösteren güçlü bir bulgudur.
Bu değerlendirme için:
Bu veriler, ikinci TESE’nin zamanlaması ve başarı ihtimali hakkında önemli bilgiler sağlar.
İkinci TESE'nin Başarı Şansı
Hormon tedavisi ile takip edilen hastalarda:
-
İkinci TESE’de %20–45 oranında sperm bulunabilir.
-
Tedavi sırasında ejakulat testlerinde haploid hücre artışı olması, başarı ihtimalini daha da yükseltir.
Olgun Sperm Bulunamazsa Ne Olur?
Bazı durumlarda TESE ile olgun sperm çıkmasa bile, daha az olgun hücrelerle gebelik sağlanabilir.
-
Elonge spermatidlerle yaklaşık %20 civarında gebelik bildirilmektedir.
-
Yuvarlak spermatidler ile başarı düşük olsa da, nadiren gebelikler elde edilmiştir.
Güncel yaklaşım olarak yuvarlak spermatidler önerilmez; ancak özel laboratuvarlarda araştırılmaktadır.
Sonuç
İlk TESE’de sperm bulunamaması kesin bir sonuç değildir.
Doğru takip, hormon tedavisi ve laboratuvar incelemeleri ile ikinci TESE’de sperm bulma ihtimali devam eder.
ile sperm üretiminin yeniden başlaması mümkün olabilir.
Bu nedenle, tedavi süreci doğru planlandığında birçok azoospermik erkekte ikinci TESE sonrası tüp bebek şansı doğmaktadır.
İktidarsızlıkta (Erektil Disfonksiyon) Adım Adım Tedavi
1. İlk Adım: Yaşam Tarzı ve Risk Faktörlerinin Düzeltilmesi
İlaç veya tedaviye başlamadan önce şu faktörlerin mutlaka düzeltilmesi gerekir:
-
Sigaranın bırakılması: Ereksiyonu bozan en önemli nedenlerden biridir.
-
Sağlıklı beslenme: Damar sertliğini azaltmak için yağsız, sebze-meyve ağırlıklı beslenme; balık tercih edilmesi.
-
Kilo kontrolü: Hem damar sertliği hem de penis gömülmesine bağlı ereksiyon sorununa yol açabilir.
-
Tansiyon kontrolü: Aşırı tuz, çay ve kahveden kaçınılmalıdır.
-
Kan şekeri kontrolü: Diyabet ereksiyon sorunlarının önemli bir nedenidir.
-
İlaç yan etkilerinin değerlendirilmesi: Bazı tansiyon, ülser, hormon ve sakinleştirici ilaçlar sertleşmeyi bozabilir.
-
Stres yönetimi ve psikolojik destek: Stres ve depresyon damar kasılmalarına yol açarak ereksiyonu engeller.
-
Eş uyumu ve romantizm: Sağlıklı ilişki, iletişim ve duygusal yakınlık önemlidir.
-
Düzenli spor: Yürüyüş, koşu, yüzme gibi aktiviteler ereksiyon kalitesini artırır.
-
Gerekirse seks terapisi: Psikolojik ve çift sorunlarının çözümünde etkilidir.
2. İlaç Tedavisi
Yaşam tarzı düzenlemelerine rağmen sorun devam ediyorsa ilaç tedavisine geçilebilir:
Bitkisel destekler
Hormon tedavisi
PDE-5 inhibitörleri
-
Viagra
-
Levitra
-
Cialis (uzun etkili)
Ortak noktalar:
-
Penise kan akımını artırır.
-
Kalp hastalığı veya kalp ilacı kullananlarda doktor kontrolü şarttır.
-
En düşük dozla başlanmalı, gerektiğinde artırılmalıdır.
-
Yağlı yemekler etkilerini azaltabilir.
3. İlaç Dışı Tedavi Seçenekleri
İlaçlardan fayda görülmezse uygulanabilecek yöntemler:
-
Vakum cihazı: Penise kan çekerek sertleşme sağlar.
-
MUSE: İdrar kanalına PGE1 içeren tablet uygulanır.
-
Penis içi enjeksiyonlar (PGE1, Bimix, Trimix): En etkili yöntemlerden biridir (%70 başarı).
4. Cerrahi Tedaviler
Diğer tedaviler işe yaramazsa tercih edilir:
Penis protezleri
-
En kalıcı çözümdür.
-
Bükülebilir veya şişirilebilir modeller vardır.
-
Başarı oranı yüksek, hasta memnuniyeti yüksektir.
-
En önemli risk: Protez enfeksiyonu.
Damar ameliyatları
Penis eğriliği (Peyronie) cerrahisi
Sonuç
İktidarsızlık tedavisinde adım adım ilerlemek en iyi sonuçları sağlar.
Doğru yaşam tarzı, uygun ilaç tedavisi ve gerekirse cerrahi yöntemlerle hastaların büyük kısmında başarılı sonuçlar elde edilmektedir.