İyi Huylu Prostat Büyümesi (BPH) genellikle 50 yaş ve üzeri erkeklerde görülür. Yaş ilerledikçe görülme sıklığı artar; 60 yaşındaki erkeklerin yaklaşık %50’sinde ve 80 yaş üzerindekilerin %80’inden fazlasında semptomatik ya da asemptomatik BPH mevcuttur. Obezite, fiziksel aktivite eksikliği, diyabet, kalp hastalıkları ve metabolik sendrom gibi faktörler de riskin artmasına neden olabilir.

İyi Huylu Prostat Büyümesi Belirtileri
En sık iyi huylu prostat büyümesi belirtileri idrar akımının zayıflaması, ıkınarak ve zorlanarak idrar yapma, dağınık ve çatallı işeme, idrar yapmaya başlamanın ve idrar yapmanın uzun sürmesi, gündüz ya da gece sık idrara çıkma, idrar yaparken yanma, idrar kaçırmadır. Bazen idrarda gözle görülür kanama da olabilir. Bunlardan bir ya da birkaçı görülebilir.

Yukarıda bahsi geçen belirtiler veya başka idrar yolu ilişkili düşündüğünüz semptomunuz olursa hemen başvurmalısınız. Ayrıca erkek cinsiyetinde en sık görülen ikinci kanserin prostat kanseri olduğu bilinmektedir. Bu nedenle erken tanı ve tedavi için hiçbir belirtisi olmasa bile 50 yaşını aşmış her erkek mutlaka üroloji hekimini ziyaret etmelidir.

Bu ziyaret ailesinde prostat kanseri olan bireylerde 45 yaş sonrası olmalıdır. Sonraki kontrol zaman aralığını kişisel riskinize göre hekiminiz size belirtecektir.

Özellikle prostat kanseri olmak üzere bazen de iyi huylu prostat büyümesi belirtisi vermeden sinsi şekilde ilerleyebilir. Hem erken tanı hem de bu hastalıkların ayrımı için doktorunuz gerekli testlerinizi ve muayenenizi yapacaktır.

İyi Huylu Prostat Büyümesi Tedavisi Nasıl Yapılır?
Tedavi, hastanın semptomlarının şiddetine, yaşam kalitesi üzerindeki etkisine ve komplikasyonlara göre planlanır. Hafif vakalarda yaşam tarzı değişiklikleri ve takip yeterli olabilir. Orta ve şiddetli semptomlarda ilaç tedavisi (alfa-blokerler, 5-alfa redüktaz inhibitörleri) kullanılır. İlaçlara yanıt alınamayan ya da komplikasyon gelişen hastalarda cerrahi müdahale (TUR-P, HoLEP, lazer enükleasyon gibi) gerekebilir. Minimal invaziv yöntemler, iyileşme süresini kısaltmakta ve komplikasyon oranını azaltmaktadır.
 

Tedavi, hastanın semptomlarının şiddetine, yaşam kalitesi üzerindeki etkisine ve komplikasyonlara göre planlanır. Hafif vakalarda yaşam tarzı değişiklikleri ve takip yeterli olabilir. Orta ve şiddetli semptomlarda ilaç tedavisi (alfa-blokerler, 5-alfa redüktaz inhibitörleri) kullanılır. İlaçlara yanıt alınamayan ya da komplikasyon gelişen hastalarda cerrahi müdahale (TUR-P, HoLEP, lazer enükleasyon gibi) gerekebilir. Minimal invaziv yöntemler, iyileşme süresini kısaltmakta ve komplikasyon oranını azaltmaktadır.

Testlerin dışında prostatın muayenesi de özellikle iyi huylu prostat büyümesi ve prostat kanserinin ayrımında büyük önem arz etmektedir. Prostat kalın bağırsağın çıkışa yakın bölümü olan rektumun hemen önünde yerleştiğinden muayenesi makattan parmakla kolaylıkla yapılabilmektedir. Ancak bu durumun özellikle toplumumuzda hastalarda endişelere de yol açtığı da aşikardır.

Prostat muayenesindeki endişelerin ve korkuların çoğunlukla yersiz olduğunu belirtmek isterim. Bu muayene saniyeler içinde ağrısız bir şekilde yapılabilir. Üstelik kanserin erken tanısı için çok değerli olduğu da düşünüldüğünde hastalarımızın oldukça yararına olduğu bilinmelidir.

Sırf parmakla muayene korkusu nedeniyle belirtileri olup hekime başvurmayan hastaların da varlığı biz üroloji hekimlerinin sıkça rastladığı gerçektir. Bu muayene ile ilgili endişeleri olup hiçbir şekilde yaptırmak istemeyen hastalarımıza da üroloji hekimine mutlaka başvurmalarını öneririm.

Sizin istemediğiniz hiç bir test ya da muayeneyi doktorunuzun size yapmayacağını unutmayınız. Bu muayene olmasa bile diğer testler ile doktorunuz size tanı koyup tedavi uygulamaya çalışacaktır.

Prostat Büyümesinde İlaçsız ve Ameliyatsız Takip
Semptomları hafif seyreden ve yaşam konforunda ciddi bozulması olmayan hastalar ilaç ya da ameliyat önerilmeden belli aralıklar ile takip edilebilir. Bu tür hastalara yaşa tarzı ile ilgili bazı önerilerde bulunabiliriz. Bunlar genel olarak;

İdrarın çok bekletilmeden düzenli olarak boşaltılması,
Sıvı tüketiminin gün içinde dengeli ve yeterli miktarda olması ancak aşırı olmaması,
Özellikle akşam olmak üzere alkol tüketiminden kaçınılması,
Çay ve kahvenin içerikleri dolayısıyla (kafein, teofilin) mesanenin kas gerilimini etkilediğinden fazla tüketilmemesi,
Pelvik taban egzersizleri,
Uyku öncesi işeme ve yatmadan yaklaşık 1 saat önce sıvı alımının kesilmesi,
Grip ilaçlarının mesane ve prostat kaslarında kasılmaya yol açarak idrar çıkımını zorlaştıracağından gereksiz ve sık kullanımından kaçınılmasıdır.
 

Başlıca ana grup ilaçlar; alfa blokerler, 5 alfa redüktaz inhibitörleri ve fosfodiesteraz 5 inhibitörleridir. Bazen semptomları giderme ve yaşam kalitesini arttırmak amaçlı olarak antikolinerjikler ve desmopressin içeren ilaçlar da ana grup ilaçlara eklenebilir.

Alfa bloker ilaçlar mesane boynundan prostata doğru ilerleyen düz kaslarda gevşemeye yol açarak daha rahat idrar yapılması amaçlanır. Tedavi edici özellikleri yoktur. Etkisi 24 saat sonra biteceği için günlük 1 adet kullanılmaları gerekecektir. Birbirlerine hem semptım giderme hem de yan etki profilleri açısından bariz üstünlükleri yoktur.

En sık yan etkileri baş dönmesi, sersemlik, burun tıkanıklığı ve meninin geriye kaçmasıdır. Bu yan etkiler hastaların büyük kısmında görülmez ve genellikle hafif seyredip zamanla kaybolacaktır. Ciddi yan etki durumunda doktorunuz ya etken maddeyi değiştirecektir ya da tedavi planında cerrahi yöntem gündeme gelecektir.

5 alfa redüktaz inhibitörleri ilaçlar ise tedavi edici özellikleri olmakla birlikte bu özelliklerini aylar sonra gösterebilmektedir. Yaptıkları hormonal etki ile prostat büyümüsini durdurabilmekte ve küçültebilmektedirler. Ancak yine aynı etki ile sertleşme probleri ve cinsel isteksizlik yan etkileri de oluşturabilmektedirler.

Fosfodiesteraz 5 inhibitörleri de tıpkı alfa blokerler gibi düz kaslar üzerinden etki ederek rahat idrar çıkımını sağlarlar. Aynı zamanda sertleşme problemleri için de tedavi edici özellikleri olan bu ilaçların en dezavantajlı yanları ise SGK ilaç ödeme kapsamında olmayıp ücretli alınmalarıdır.

İyi Huylu Prostat Büyümesi Ameliyatı
Her hastanın kendi özel durumuna göre karar verilmekle beraber iyi huylu prostat büyümesinde ameliyatı gereklilik halleri şunlardır;

• İlaçlara yanıtsız belirgin semptom
• Mesanede taş
• Sonda takılmasını gerektirmiş idrar yapamama hali (akut idrar retansiyonu)
• İşeme sonrası mesanede kalan yüksek hacimli idrar nedeniyle gelişen böbrek yetmezliği
• İyi huylu prostat büyümesine bağlı kanamalar
• İyi huylu prostat büyümesine bağlı tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları

HOLEP Ameliyatı, TUR- Prostat Ameliyatı
Ameliyat yönteminin seçiminde de her hastanın kendi özel durumuna göre karar verilmelidir.

Prostat dokusunun endoskopik (kapalı ameliyat) olarak çıkarılmasında her ne kadar yeni enerji yöntemleri geliştirilse de özellikler 80-100 cc hacminin altındaki iyi huylu prostat büyümesinde altın standart cerrahi yöntemi hem Avrupa’da hem de dünyanın diğer gelişmiş ülkelerinde plazma kinetik enerji ile uygulanan TUR-P’dir (transüretral prostat rezeksiyonu).

Daha büyük hacimli prostata sahip hastalar da ise en sık kullanılan iki yöntem ise açık prostat ameliyatı, HOLEP (holmium lazer) ya da THULEP(thulium lazer) yöntemidir. İkisinin de birbirine çeşitli avantajları mevcuttur. Bu yöntemlerin seçiminde cerrahın yöntemlere olan tecrübesi, hastanın bu yöntemlere uygunluğu ve hastanenin teknik durumu etkilidir.

İyi Huylu Prostat Büyümesi Ameliyatının Yan Etkileri
İyi huylu prostat ameliyatlarının da diğer tüm cerrahi yöntemler gibi bazı istenmeyen yan etkileri mevcuttur. Toplumda sıkça ancak yanlış bilinen durum ise bu ameliyatlardan sonra sertleşme bozukluğu olacağı ve hastanın cinsel hayatının bozulacağıdır.

Bu bilgi doğru değildir. İyi huylu prostat büyümesi ameliyatlarından sonra sertleşme problemi görülme olasılığı neredeyse yoktur. Sadece sınırlı oranda hastada meninin ileriye doğru değilde geriye, mesane içine kaçmasından dolayı bir miktar orgazm bozukluğu olabilmektedir. Ayrıca bu ameliyatlardan sonra idrar kaçırma olasılığı da %1-2 civarındaır.

Hem sertleşme bozukluğu hem de idrar kaçırma problemleri iyi huylu prostat ameliyatlarında olmayıp bunlar prostat kanseri cerrahilerinde bazen karşımıza çıkabilmektedir.

İyi huylu prostat ameliyatlarından sonra görülebilecek üretra darlığı (idrar kanalı darlığı) en can sıkıcı durumlardan biridir. Kapalı yöntemlerden sonra %10 oranına kadar görülebilmekle birlikte açık prostat ameliyatlarından sonra bu oran %2 civarıdır.

Üretra darlığı gelişimini en aza indirmek ve hastanın tekrar cerrahi ihtiyacının olmamasını sağlamak adına ilk yapılan ameliyat yönteminin doğru seçilmesi, cerrahın tecrübe ve yeteneği, hastanenin teknik donanımı üst seviyede olmalıdır. Tüm bunların dışında hastaya ait faktörler de önemlidir. Hastanın kalp sağlığı durumu, sigara tüketimi ve genetik özelliklerine bağlı yara iyileşme süreci de üretra darlığı gelişip gelişmeyeceğini etkileyecektir.

BPH (İyi Huylu Prostat Büyümesi) doğrudan hayatı tehdit etmez, ancak tedavi edilmediğinde ciddi sorunlara yol açabilir. Bunlar arasında mesane fonksiyonlarında bozulma, idrar retansiyonu (idrar yapamama),tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları, mesane taşları ve nadiren böbrek hasarı yer alır. Ayrıca semptomların şiddeti, hastanın sosyal yaşamını ve uyku düzenini ciddi şekilde bozabilir. Bu yüzden zamanında tanı ve uygun tedavi önemlidir.

İyi Huylu Prostat Büyümesine Ne İyi Gelir?
Bazı yaşam tarzı değişiklikleri semptomları hafifletebilir. Gece sıvı alımının azaltılması, kafein ve alkol tüketiminden kaçınılması, düzenli fiziksel aktivite, ideal kilonun korunması ve kabızlıktan kaçınmak bunlardan bazılarıdır. Ayrıca bazı bitkisel takviyeler (örneğin saw palmetto, pygeum) kullanılsa da, bunların etkinliği üzerine bilimsel kanıtlar sınırlıdır ve mutlaka doktor kontrolünde alınmalıdır.

Ameliyat kararı sadece prostat hacmine göre verilmez; semptomların şiddeti, yaşam kalitesine etkisi ve komplikasyonların varlığı belirleyici faktörlerdir. Ancak genellikle 80-100 ml’den büyük prostatlarda cerrahi daha sık gündeme gelir. İdrar retansiyonu, böbrek fonksiyon bozukluğu veya ilaçlara yanıt alınamayan ağır semptomlarda ameliyat önerilir. HoLEP gibi yöntemler büyük prostatlarda da güvenle uygulanabilir.

Prostat Büyümesi ile Prostat Kanseri Arasındaki Fark Nedir?
İyi Huylu Prostat Büyümesi ve prostat kanseri farklı hastalıklardır. BPH, prostatın iç kısmındaki hücrelerin iyi huylu büyümesidir ve metastaz yapmaz. Prostat kanseri ise genellikle bezin dış kısmında başlar, çevre dokulara yayılabilir ve hayati risk taşır. Her iki hastalık da benzer semptomlara yol açabilir (zayıf idrar akımı, sık idrara çıkma),bu nedenle ayırıcı tanı için PSA testi, rektal muayene ve gerekirse biyopsi yapılması önemlidir.

İyi Huylu Prostat Büyümesi Genetik mi?
Genetik yatkınlık, BPH gelişiminde etkili olabilir. Özellikle 60 yaşından önce BPH tanısı konulan bireylerin birinci derece akrabalarında da benzer şikayetlerin görülme olasılığı daha yüksektir. Aile öyküsü olan kişilerde prostat hacminin daha büyük olduğu ve daha erken yaşta semptomların başladığı gözlemlenmiştir. Bu nedenle genetik faktörler, hormonal etkilerle birlikte önemli bir rol oynar.